نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• علی یوسفی ¹
• روح الله اسلامی ²

¹ استاد جامعه شناسی، گروه علوم اجتماعی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران

² دانشیار علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی ، دانشکده حقوق و علوم سیاسی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران

چکیده

مقاله حاضر با هدف بازخوانی انتقادی جایگاه انسجام اجتماعی در سیاست گذاری عمومی ایران در دوره پس از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران نوشته شده است. جامعه ایران در چهار دهه گذشته بارها با شوک‌ها و بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مواجه بوده است؛ بحران‌هایی که اگرچه در مقاطع مختلف موجب فعال‌شدن سرمایه اجتماعی و همبستگی کوتاه‌مدت شده‌اند، اما به دلیل ضعف اعتماد نهادی و فقدان اصلاحات ساختاری، نتوانسته‌اند به انسجامی پایدار منجر شوند. یافته‌های تحقیق حاضر که به روش تحلیل نظری و ثانویه حاصل شده نشان می‌دهد چرخه انسجام و تاب‌آوری اجتماعی در ایران ماهیتی ناپایدار و متناوب دارد. در دوره‌هایی مانند سازندگی و اصلاحات، سیاست‌های توسعه زیرساختی، گسترش آموزش عالی، بهبود نسبی رفاه اجتماعی و تقویت طبقه متوسط، به افزایش اعتماد، مشارکت و امید اجتماعی کمک کرده و زمینه‌ساز انسجام بیشتر شده‌اند. در مقابل، تعلیق اصلاحات، غلبه رویکردهای ایدئولوژیک، تمرکزگرایی سیاسی و نادیده‌گرفتن مطالبات اجتماعی در سال‌های بعد، موجب فرسایش سرمایه اجتماعی، کاهش تعلق ملی، گسترش فساد و تعمیق شکاف‌های اجتماعی شده است. این ناپایداری ریشه در ساختار متمرکز سیاست‌گذاری، غلبه نگاه امنیتی کوتاه‌مدت و فقدان عدالت ساختاری دارد. بر این اساس، بازسازی انسجام اجتماعی نیازمند گذار به حکمرانی یادگیرنده و مشارکتی، تقویت اعتماد نهادی، شفافیت، عدالت اجتماعی و اتخاذ سیاست‌های ایران‌محور و عقلانی است.

کلیدواژه‌ها

• سیاست‌گذاری عمومی
• انسجام اجتماعی
• تاب آوری اجتماعی
• حکمرانی مشارکتی
• حکمرانی یادگیرنده

موضوعات

• جامعه شناسی

عنوان مقاله [English]

Public Policy and Social Cohesion: A Critical Reappraisal of Post–Iran–Iraq War Policies

نویسندگان [English]

• Ali Yousofi ¹
• Ruhollah Eslami ²

¹ Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

² Associate Professor of Political Science, Department of Political Sciences, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Over the past four decades, Iranian society has repeatedly experienced political, economic, and social shocks and crises. Although these crises have at times activated social capital and generated short-term solidarity, weak institutional trust and the absence of structural reforms have prevented the consolidation of sustainable social cohesion.The findings indicate that the cycle of social cohesion and resilience in Iran is inherently unstable and intermittent.During periods such as the Reconstruction and Reform eras, infrastructure development policies, the expansion of higher education, relative improvements in social welfare, and the strengthening of the middle class contributed to higher levels of trust, participation, and social optimism, thereby fostering greater cohesion.By contrast, the suspension of reforms, the dominance of ideological approaches over national interests, political centralization and the neglect of social demands in subsequent years have led to the depletion of social capital, declining national belonging, the spread of administrative corruption, and the deepening of social cleavages.This instability stems from a centralized and non-reflexive policy making structure, the predominance of short-term security-oriented perspectives, and the lack of structural justice. Accordingly, rebuilding social cohesion requires a transition toward learning-oriented and participatory governance, alongside strengthened institutional trust, transparency, social justice, and the adoption of rational, Iran-centered policies.

کلیدواژه‌ها [English]

• Public policy
• social cohesion
• social resilience
• participatory governance
• learning governance