نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مینا حسنی ¹
• احسان آقابابایی ²
• علی قنبری برزیان ²

¹ دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

این مقاله به مطالعه بازنمایی تغییرات فرهنگی در سینمای ایران طی دهه‌ی 1390 می‌پردازد و با بهره‌گیری از روش تحلیل روایت، نشانه‌شناسی و چارچوب مفهومی گذار ارزش‌های رونالد اینگلهارت به تحلیل این تغییرات در شکل‌های روایی، بصری و کنش محور آن می پردازد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند از پرفروش‌ترین و پرمخاطب‌ترین فیلمهای این سالها انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد سینمای این دوره تصویری چندلایه از «گذار ناقص ارزش‌ها» ترسیم می‌کند؛ وضعیتی که در آن سرمایه اجتماعی فرسوده، ناپایداری اقتصادی و بی‌اعتمادی نهادی مانع تثبیت ارزش‌های جدید می‌شود و کنشگران را در موقعیتی میانی قرار می‌دهد. کنشگران در روایت‌ها غالباً در وضعیت اضطراری، واکنشی و فاقد فاعلیت مؤثر تصویر می‌شوند و گره‌گشایی‌ها نه محصول اراده جمعی، بلکه پیامد تصادف، فرسایش یا مداخله بیرونی است. در سطح سینمایی، تحلیل میزانسن، نمادها و ساختار روایی فیلم‌ها نشان می‌دهد که قهرمان معاصر ایرانی از تیپ اصلاح‌گر فعال به کنشگری آسیب‌دیده، محافظه‌کار و در جست‌وجوی حداقلی از امنیت روانی و کرامت فردی تغییر کرده است. مطالعه حاضر نتیجه می‌گیرد سینمای نوین ایران نه فقط بازتاب‌دهنده‌ی بحران ارزش‌ها، بلکه سندی فرهنگی از مرحله‌ی میانی و ناتمام گذار ارزشی در جامعه ایرانی است؛ مرحله‌ای که آینده‌مندی در سطحی حداقلی و مبتنی بر مدیریت بحران بازنمایی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

• بازنمایی ارزشها
• سینمای ایران
• تحلیل روایت
• گذار فرهنگی
• سرمایه‌ی اجتماعی

موضوعات

• مطالعات فرهنگی

عنوان مقاله [English]

Cultural Transition Analysis: Representation of Post-Materialist and Futuristic Values ​​in Iranian Cinema of the 2010s

نویسندگان [English]

• Mina Hasani ¹
• Ehsan Aqababaee ²
• Ali Ghanbari Barzian ²

¹ PhD student in Sociology, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran

² Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran

چکیده [English]

This article examines how cultural change is represented in Iranian cinema during the 2010s, employing narrative analysis, semiotic inquiry, and Ronald Inglehart’s conceptual framework of value change to investigate these transformations in their narrative, visual, and action‑based dimensions. The films were selected through purposive sampling, focusing on successful and widely viewed works of the decade. The findings suggest that the cinema of this period constructs a multilayered portrayal of a “partial value transition,” a condition in which weakened social capital, economic instability, and institutional distrust hinder the consolidation of emerging values and place social actors in an ambiguous, in‑between position. Within the narratives, characters are frequently depicted in states of urgency and reactivity, lacking effective agency, while resolutions tend to arise not from collective will but from coincidence, attrition, or external intervention. At the cinematic level, the analysis of narrative structure reveals that the contemporary Iranian protagonist has shifted from the figure of an active reformer to a more vulnerable, cautious agent seeking only minimal sense of safety and dignity. The study concludes that new Iranian cinema not only reflects a crisis of values but also serves as a cultural record of an incomplete, transitional stage of value change .

کلیدواژه‌ها [English]

• Representation of values
• Iranian cinema
• narrative analysis
• cultural transition
• social capital