نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

10.22054/qjss.2026.89996.2939

چکیده

چکیده
   هدف از انجام این پژوهش فهم روایت دانش‌آموزان از نظام آموزشی بوده است. پارادایم پژوهش تفسیری؛ رویکرد کیفی و روش روایت‌پژوهی بوده است. میدان مطالعه دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطۀ اول (شهر ایلام) بوده و برای گردآوری اطلاعات از مصاحبۀ عمیق استفاده شده و تا مرحلۀ اشباع نظری از 12 نفر مصاحبه به عمل آمد. برای تحلیل داده ها از کدگذاری بهره گرفته شد و از تحلیل تماتیک (مضمونی) برای دسته‌بندی کد‌ها استفاده شد. در مجموع 120 مضمون فرعی؛ 33 مضمون اصلی و 10 فرامضمون حاصل شد. که عبارتند از: کشاکش جبر و اختیار در حضور، نهاد مدرسه به مثابۀ جزیرۀ حبس، رهبری آموزشی همدلانه در مدرسه، زوال سرمایۀ فرهنگی- اجتماعی در مدرسه، در تکاپوی آرمان، ضرورت بازنگری در فناوری انضباطی، انسداد خلاقیت و تخصص، نابسندگی تام (زیرساخت‌های آموزشی)، فقدان بازنگری در سیاست‌های آموزشی و نابرابری در نظام آموزشی. می‌توان بیان داشت که ارزیابی دانش‌آموزان از نظام آموزشی، دو وجهی است. این ارزیابی یک وجه مثبت دارد که ناشی از وجود صمیمیت و دوستی میان دانش‌آموزان در مدرسه است و وجه دوم ارزیابی منفی است و وجهۀ پررنگ‌تری دارد که گاه فضای زندان را برای آنان تداعی می‌کند و در صورت بی‌توجهی مسئولین امر، به سوی فقدان مرجعیت و رهاشدگی خواهد رفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Students' narratives of the conflict between structure and agency in education: A qualitative study in junior high school

نویسندگان [English]

  • yarmohammad ghasemi 1
  • fatemeh havas beigi 2
  • reza vahdati 3

1 Professor, Department of Sociology and Cultural Studies, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran.

3 Master's degree in Sociology, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran.

چکیده [English]

The purpose of this study was to understand the students' narrative of the educational system. The research paradigm is interpretive; the approach is qualitative, and the method is narrative research. The field of study was male students of the first secondary school (Ilam city), and in-depth interviews were used to collect information and continued until theoretical saturation in 12 interviewees. Coding was used to analyze the data, and thematic analysis was used to categorize the codes. A total of 120 sub-themes, 33 main themes, and 10 meta-themes were obtained. These are: the conflict between coercion and freedom in presence, the institution of school as an island of imprisonment, empathetic educational leadership in school, the decline of cultural-social capital in school, in the pursuit of the ideal, the need to review disciplinary technology, blocking creativity and expertise, total inadequacy (educational infrastructure), lack of coherence in educational policies and inequality in the educational system. It can be said that students' evaluation of the educational system is twofold. This evaluation has a positive aspect due to the intimacy and friendship among students in school, and the second aspect is a negative evaluation with a more pronounced aspect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The conflict between structure and agency
  • Narrative research
  • students
  • educational system
  • Ilam city
استیل، استفان. اف؛ و پرایس، جمی. (1396). جامعه‌شناسی کاربردی. (ترجمه حسن ملک و محمد حب وطن). تهران: سمت.
اسمارت، بری. (1385). میشل فوکو. (ترجمه لیلا جوهر افشانی و حسن چاوشیان). تهران: اختران.
امینی، محمد و رحیمی، حمید. (1396). تحلیل نشانه‌شناسی نظام آموزش‌وپرورش ایران. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، دوره 5، شماره 9، پاییز و زمستان، صص 84-65.
بینش، مرتضی و همکاران. (1393). تجربۀ زیستۀ دانش‌آموزان از مدرسه: راهنمای عمل برنامۀ درسی. پژوهش‌های برنامۀ درسی، دوره 4، شماره 1، بهار و تابستان، 84-61.
بی‌نظیر، نگین. (1398). تکنولوژی انضباطی و بدن برساخته در داستان‌های مدرسه. نقد و نظریه ادبی، سال چهارم، دوره 2، شماره 8، صص 49-27.
پولانی، کارل. (1391). دگرگونی بزرگ: خاستگاه‌های سیاسی و اقتصادی روزگار ما. (ترجمه محمد مالجو). تهران: پردیس دانش.
تاج‌زاده، زهره. (1395). بررسی و نقد اندیشۀ فوکو؛ جستاری در کتاب مراقبت و تنبیه: تولد زندان. نشریۀ نقد کتاب علوم اجتماعی، شماره 11، پاییز، صص 174-155.
رضایی شریف، علی و همکاران. (1391). بررسی دیدگاه‌های دانش‌آموزان دربارۀ پیوند با مدرسه: یک مطالعۀ کیفی. مجله روانشناسی، دوره 16، شماره 1 (پیاپی 61)، بهار، صص 35-16.
ریتزر، جورج. (1400). نظریۀ جامعه‌شناسی. (ترجمه هوشنگ نایبی). تهران: نشر نی. ریتزر، جورج (1389) مبانی نظریه جامعه‌شناسی معاصر و ریشه‌های کلاسیکان، ترجمه شهناز مسما پرست تهران، نشر ثالث
سبحانی‌نژاد، مهدی و همکاران. (1396). بهبود چندفرهنگی سازی برنامه‌های درسی نظام آموزشی ایران با نظر به آرای تربیتی فوکو و ژیرو. نوآوری‌های آموزشی، سال شانزدهم، شماره 62، تابستان، صص 80-57.
سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. (1390). شورای عالی انقلاب فرهنگی.
سیدمحرمی، ایمان و همکاران. (1401). تجارب زیستۀ دانش آموزان کم‌برخوردار ازنظر اقتصادی-اجتماعی از موفقیت تحصیلی. مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت‌حیدریه، دوره 10، شماره 4، زمستان، صص 42-31.
سیمای جمعیتی ایران. (1403). مرکز آمار ایران.
شارع‌پور، محمود. (1387). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. تهران: سمت.
شاه‌محمدی، نیره و پرسته قمبوانی، فاطمه. (1402). نیازهای دانش‌آموزان دورۀ اول متوسطه (مطالعۀ موردی: شهر مشهد). مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، سال هجدهم، شماره 1، پاییز، صص 120-81.
ضیمران، محمد. (1387). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
عبدالله‌زاده، نسیم و همکاران. (1401). اتنوگرافی انتقادی کالایی شدن آموزش (موردمطالعه: مناطق حاشیه‌نشین شهر سنندج). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 11، شماره 4 (پیاپی 44)، زمستان، صص 1008-993.
علاقه‌بند، علی. (1400). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. تهران: روان.
فوکو، میشل. (1378). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. (ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
کریمی، جلیل و همکاران. (1398). سیطرۀ بازار بر نظام آموزش عالی ایران. مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 26، شماره 1، تابستان، صص 38-9.
گیدنز، آنتونی. (1393). جامعه‌شناسی. (ترجمه منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
لطیفی، علی. (1402). کالایی سازی در سیاست‌گذاری آموزش عمومی در ایران؛ بررسیِ انتقادی مبانی و پیامدها. راهبرد فرهنگ، سال شانزدهم، شماره 61، بهار، صص 70-37.
محمدی‌اصل، عباس. (1391). جامعه‌شناسی میشل فوکو. تهران: گل‌آذین.
میرزایی، حسین و پیرزهی کهن کریم، عبدالخالق. (1403). برساخت معنایی پدیده کالایی شدن آموزش (موردمطالعه: مدارس متوسطه دوم شهر مشهد). راهبرد فرهنگ، سال هفدهم، شماره 65، بهار، صص 158-133.
هیوز، مایکل و جی.کرولر.، کرولین. (1396). مبانی جامعه‌شناسی. (ترجمه مهرداد هوشمند و غلامرضا رشیدی). تهران: سمت.