نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

2 دانشجوی دکتری، جامعه شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22054/qjss.2025.81400.2818

چکیده

پژوهش حاضر می‌کوشد به این سوال پاسخ دهد که چه عواملی بر تشدید تضاد بین قومی از نگاه بلوچ‌ها به عنوان یک گروه اقلیت دخیل هستند؟ بدین منظور، برای پاسخ به این سوال مدل تبیینی‌ای ارائه شده است که با تأسی از چارچوب نظری پژوهش حاضر، تأثیر متغیرهای ارزیابی از سیاست‌های قومی دولت، احساس تبعیض، کنش قوم‌مدارانۀ نخبگان قومی و هویت‌‌های ملی، قومی و مذهبی را تبیین کند. برای جمع‌آوری داده‌ها از تکنیک پیمایش با ابزار پرسشنامۀ ساختمند استفاده شد. این داده‌ها از میان نمونه‌ای به حجم 250 نفر از قوم بلوچ با انتخاب از طریق روش نمونه‌گیری خوشه‌ای متناسب با حجم به دست آمدند. داده‌های گردآوری شده با به کارگیری مدلسازی معادلات ساختاری مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد از نگاه بلوچ‌ها، عامل ارزیابی از سیاست‌های قومی دولت(0.63**)، ارزیابی از کنش قوم-مدارانۀ نخبگان قومی(0.38**)، احساس تبعیض(0.27**)، هویت ملی(0.52-**)، هویت مذهبی(0.41**) و هویت قومی(0.34**) اثر معناداری بر تضاد بین ‌قومی دارند. علاوه بر این، از میان کلیۀ متغیرهای معنادار، متغیر ارزیابی از سیاست‌های قومی دولت بیشترین تاثیر و متغیر احساس تبعیض کمترین اثر را بر تضاد بین قومی از نگاه بلوچ‌ها داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Sociological Explanation of Minorities’ Perception of Inter-Ethnic Conflict (Case Study: The Baloch Ethnic Group in Sistan and Baluchistan)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Osman Hosseinbor 1
  • Aslam Balochzehi 2

1 Associate Professor, Social Sciences Dept., Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchistan, Sistan and Baluchistan, Iran

2 -Student of Ph.D., Sociology, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

The present study aims to identify the factors involved in intensifying inter-ethnic conflict from the perspective of the Baluch minority. To this end, a theoretical model is proposed based on the research framework to examine the impact of evaluating government ethnic policies, feelings of discrimination, ethnocentric actions of ethnic elites, and national, ethnic, and religious identities. Data were collected using a survey method with a structured questionnaire. The sample consisted of 250 individuals selected via cluster sampling proportional to size. The collected data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM). The results indicated that the evaluation of government ethnic policies (0.63**), evaluation of ethnic elites' ethnocentric actions (0.38**), sense of discrimination (0.27**), and national (-0.52**), religious (0.41**), and ethnic (0.34**) identities have a significant effect on inter-ethnic conflict from the perspective of the Baluch. Furthermore, among all significant variables, the evaluation of government ethnic policies had the strongest impact, while the feeling of discrimination had the weakest effect on inter-ethnic conflict.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Inter-ethnic conflict
  • Baluch
  • Identity
  • Ethnicity
  • Sistan and Baluchistan
احمدی، حمید. (1378). قومیت و قوم­گرایی در ایران: افسانه و واقعیت. تهران: نی.
اصطخری، ابواسحق­ابراهیم. (1373). ممالک و مسالک. مترجم، محمد­ بن اسعد بن عبدالله تستری (به کوشش ایرج افشار). تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. (تاریخ اصل اثر: 1347)
بشیریه، حسین. (1374). جامعه­شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران: نی.
پاک­سرشت، سلیمان. (1387). بررسی تطبیقی کمی عوامل مؤثر بر بروز تضادهای قومی در دولت ملت­های چند قومی جهان بین سال­های 1980 تا 1999. رسالۀ دکتری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
جهان­تیغ، محمدرضا. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر رقابت‌های قومی در انتخابات مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر در استان سیستان و بلوچستان و تأثیر این رقابت‌ها بر همبستگی ملی. کارفرمای طرح، اداره کل پدافند غیرعامل استان سیستان و بلوچستان. مجری طرح، جهاد دانشگاهی سیستان و بلوچستان. (هنوز منتشر نشده است)
چلبی، مسعود و یزدانی­نسب، محمد. (1390). بررسی تطبیقی-کمّی اثر سیاست‌های قومی بر تضاد قومی و شیوۀ بروز آن در دوره زمانی 1995- 2004. مجله تحلیل اجتماعی: نظم و نابرابری اجتماعی، دوره 1390، شماره 2، 47-77.
چلبی، مسعود. (1376). هویت­های قومی و رابطۀ آن با هویت­های جامعه­ای (ملی) در ایران. وزارت کشور، دفتر امور اجتماعی.
چلبی، مسعود. (1394). تحلیل اجتماعی در فضای کنش. تهران: نشر نی.
حافظ­نیا، محمدرضا و حسینی، سید سلمان و احمدی پور، زهرا. (1392). سیاست­ دولت و مناسبت­های بین قومی (مورد: قوم بلوچ و سیستانی). برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره 17، شماره 2، 1-22.
حسین­بر، محمد­عثمان و روستاخیز، بهروز. (1396). فهم دلالت­های اجتماعی – فرهنگی توصیه­های غذایی دوران بارداری و پس‌ازآن (یک مطالعۀ مردم نگارانه در بین زنان و خانواده­های سیستانی). جامعه­پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوره 8، شماره 3، 1-26.
حسینی، سید سلمان. (1388). سیاست دولت و مناسبت­های بین قومی: مورد قوم بلوچ و سیستانی. پایانامۀ کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
شه­بخش، عظیم. (1373). ماجرای دادشاه: پژوهشی در تاریخ معاصر بلوچستان. شیراز: انتشارات نوید شیراز.
صالحی امیری، سید رضا. (1385). مدیریت منازعات قومی. مرکز تحقیقات استراتژیک: معاونت پژوهش­های فرهنگ و اجتماعی، چاپ اول.
قادر زاده، امید. (1401). مشکله‌ی همبستگی در جامعه‌ی چند قومی ایران: فراترکیب مطالعات موجود. بررسی مسائل اجتماعی ایران دوره 13، شماره 1، 5-42:doi: 10.22059/ijsp.2022.90393
کریستین­سن، آرتور. (1375). ایران در زمان ساسانیان. مترجم، رشید یاسمی. تهران: دنیای کتاب. (تاریخ اصل اثر: 1935).
کوزر، آ. لوئیس. (1384). نظریه­های تقابل اجتماعی، مترجم، عبدالرضا نواح. اهواز، رسش.
معاونت توسعۀ مدیریت و منابع انسانی رئیس‌جمهور، دفتر آمار 1388.
نادری، احمد و روستاخیز، بهروز؛ فیاض، ابراهیم و حسین­بر، محمدعثمان. (1397). تأملی در آرایش نیروهای اجتماعی و تحول گفتمان­های هویت قومی در بلوچستان ایران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 11، شماره 3، 69-102.
ناصح، ذبیح‌الله. (1345). بلوچستان. تهران.
ناصری­نیا، محمدرضا. (1388). شناخت تاریخی بلوچستان. تهران: عقیل.
نولدکه، تئودور. (1358). تاریخ ایرانیان و عرب­ها در زمان ساسانیان. مترجم، عباس زریاب. تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملی. (تاریخ اصل اثر: 1879).
الیاسی، مجید. (1388). بررسی عوامل مؤثر بر تضاد قومی در شهر گنبدکاووس (ترک، ترکمن، فارس و بلوچ). پایانامۀ کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
یغمایی، اقبال. (1355). بلوچستان و سیستان: سرزمین نژاده مردمان و پهلوانان سخت­کوش. تهران: وزارت فرهنگ و هنر.