نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی،‌ تهران، ایران

10.22054/qjss.2025.86591.2897

چکیده

سرمایه اجتماعی حاکمیت، معمولاً از طریق پیمایش سنجیده شده، اما در عصر اطلاعات که مردم زیست‌جهانی مجازی یافته‌اند، شبکه‌های اجتماعی می‌تواند بهترین نبض‌ آشکارکننده ذهن جمعی کاربران باشد. این مقاله با استفاده از کلان‌داده‌های موجود در فضای مجازی، از چارچوبی نوین برای سنجش سرمایه اجتماعی حاکمیت بهره برده است. روش علوم اجتماعی محاسباتی، پنداشت جامعه آماری کاربران شبکه‌های اجتماعی توئیتر، اینستاگرام و تلگرام را در ۴ مقطع فصلی سال 1401 بررسی کرده و به چالش‌های سرمایه اجتماعی حاکمیت در اعتراضات ایران پرداخته‌است. نتایج نشان می‌دهد این شاخص ترکیبی، همزمان با رخدادهای اعتراضی، روند نزولی شدید را طی کرده است و در بازه ۰ تا ۱۰۰، ۱۱.46 درصد از نظر تحلیل احساسات کاهش یافته است. یافته‌ها با نظریاتی که اعتراضات را به‌عنوان سیگنال کاهش اعتماد و ضعف نهادی در عملکرد ارزش‌های حاکمیت و نقض قراردادهای اجتماعی صورت‌بندی می‌کند، همراستا است. اختلال در زیست‌جهان، معضل ناکارآمدی ساختاری و تدبیر در وضع بحرانی، ابهام افق امیدوارکننده، کاهش تاب‌آوری عمومی، فعال‌شدن گسل‌های طبقاتی، جنسیتی، قومی و نسلی علیه حاکمیت، بحران طبقه میانجی و جامعه مدنی و کاهش مشارکت، بی‌اعتباری خیرخواهی مسئولان و استهلاک فرصت ارزش‌های مشترک و هویت ملی، هفت چالش سرمایه اجتماعی حاکمیت در ارتباطات با اعتراضات ۱۴۰۱ ایران قلمداد می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Representation of Social Capital of Governance in the 1401 Protests, with an Emphasis on Big Data Mining of Social Networks

نویسنده [English]

  • alireza Haddadi

Assistant Professor, Allameh Tabataba'i University: Tehran, Iran

چکیده [English]

Utilizing big data available in cyberspace, this article employs a framework to measure governance social capital. The computational social science method has examined the perceptions of the statistical population of users on Twitter, Instagram, and Telegram across four periods in the year 1401 , addressing the challenges to governance social capital during the Iranian protests.
The results indicate that this composite index underwent a sharp declining trend coinciding with the protest events, decreasing by 11.46 percent within a 0 to 100 range in terms of sentiment analysis. The findings are consistent with theories that frame protests as a signal of reduced trust and institutional weakness in the performance of governance values, as well as a violation of the social contract. The study identifies seven key challenges to governance social capital in the context of the 1401 protests in Iran: disruption in the public sphere, structural inefficiency and recourse to expediency in crisis, an ambiguous and unpromising future horizon, reduced public resilience, the activation of social fault lines against the government, a crisis of the intermediary class and civil society accompanied by diminished participation, the discrediting of the benevolence of officials, and the devaluation of shared values and national identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social capital
  • computational social science
  • trust
  • participation
  • social networks
  • protests
باستانی، علیرضا؛ و رزمی،‌ سید محمدجواد (1393). «تعیین و رتبه‌بندی سرمایه اجتماعی در استان‌های ایران با استفاده از روش غیرمستقیم». رفاه اجتماعی، 14 (55)، 77-45.
پاتنام، رابرت‌دی (1392). دموکراسی و سنت‌های مدنی (سرمایه اجتماعی و سنت‌های مدنی در ایتالیای مدرن)، مترجم: محمدتقی دلفروز، تهران: جامعه‌شناسان.
پاتنام،‌ رابرت‌دی (1403). بولینگ به‌تنهایی (فروپاشی و بازسازی سرمایه اجتماعی در آمریکا)، مترجم: قربان عباسی، تهران: شمع آوید.
پیمایش ملی سرمایه اجتماعی (1397). پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
حدادی، علیرضا (1403). «چارچوبی نوین برای سنجش سرمایه اجتماعی نظام‌های سیاسی، با استفاده از روش علوم اجتماعی محاسباتی»، فصلنامه علوم اجتماعی. دوره 31، شماره 105.
تنهایی، حسین ابوالحسن و حضرتی، صومعه (۱۳۸۸). بررسی نظری پژوهش‌های سرمایه اجتماعی در جامعه ایران، شماره 1 (‎صص 29 تا 52)
عسگری، محمدمهدی؛ و توحیدی‌نیا، ابولقاسم (1386). «تأثیر سرمایه اجتماعی بر رشد و توسعه اقتصادی». جستارهای اقتصادی، 4 (8)، 121-101.
صفری‌شالی، رضا (1403). «تحلیل سرمایه اجتماعی در بین ایرانیان (به‌مثابه کلان مفهوم تبیین‌کننده وضعیت اجتماعی)»، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 31، شماره ۱۰۴. صص ۱-۳۲.
بلیکی، نورمن (۱۳۸۴). طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، نشر نی.
حدادی، علیرضا. (1400). «فراتحلیل راهبردی وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران»، چهارمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ‌عامه، ۳۱ تیر 1400، تهران، ایران، مرکز توسعه و گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای و دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، ارائه‌شده به‌صورت سخنرانی.
رنانی، محسن، مویدفر، رزیتا (1387): سرمایه اجتماعی و عملکرد اقتصادی: بررسی مقایسه‌ای استان‌های ایران، فرایند مدیریت و توسعه، شماره 69-68
سالگانیک، متیو جی (۱۴۰۰). درآمدی بر علوماجتماعی محاسباتی: پژوهش اجتماعی در عصر دیجیتال، ترجمه عبدالحسین کلانتری، محمدحسین قطبی و ابراهیم دهنوی، تهران، انتشارات سروش.
فیروزآبادی، سیداحمد و سیدرسول، حسینی و روح‌اله، قاسمی (۱۳۸۹). مطالعه شاخص‌ها و رتبه توسعه اجتماعی در استان‌های کشور و رابطه آن با سرمایه اجتماعی، رفاه اجتماعی، دوره:10، شماره:37، صص 57-93.
قاسمی، وحید، امیری اسفرجانی، زهرا (1390). «تبیین جامعه‌شناختی تأثیر دینداری بر سرمایه اجتماعی درون‌گروهی»، فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیست و دوم، شماره پیاپی 42، شماره دوم، صص 21-46
کلگ، برایان (1399). کلان‌داده: چگونه انقلاب اطلاعاتی زندگی ما را دگرگون می‌کند (مترجم: پری آزرم وند). تهران: فرهنگ نشر نو.
کرسول، جان دبلیو و کلارک، ویکی پلانو (1399)، روش‌های پژوهش ترکیبی، ترجمه علیرضا کیامنش، تهران: آییژ.
محمدپور، محمد، هاشمی نصرت‌آباد، تورج و کلانتری، سالار، «نقش ویژگی‌های شخصیتی در تمایزگذاری کاربران و غیر کاربران شبکه‌های اجتماعی (موردمطالعه: فیس‌بوک و کلوب)»، مطالعات رسانههای نوین، سال دوم پاییز 1395 شماره 7
هومن، حیدرعلی (۱۳۹۱). راهنمای عملی فراتحلیل در پژوهش علمی، تهران: سمت.
هال، جان (۱۳۸۲). جامعه مدنی (نظریه تاریخ و مقایسه)، ترجمه افشین خاکباز، تهران، نشر علمی فرهنگی.