نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

هدف اصلی این مطالعه بررسی مفاهیم، ترجمۀ آثار و فهم زیملی در ایران است. برمبنای یافته‌های تحقیق در دورۀ اول که مقارن با تأسیس دانشگاه تهران و رشتۀ جامعه‌شناسی است نه تنها زیمل در ایران مورد توجه نبود بلکه در جوامع غربی نیز چندان جایگاهی جدی نداشت. در دورۀ دوم، با تأسیس مؤسسۀ تحقیقات اجتماعی در سال ۱۳۳۷، زیمل نزد جریان‌های مسلط جامعه‌شناسی ایران ــ شامل پوزیتیویست‌ها و چپ‌گرایان ــ جایگاهی حاشیه‌ای یافت و تصویری مبهم از او در فضای علمی کشور شکل گرفت. در دورۀ سوم مقاومت علیه جامعه‌شناسی در ایران شکل گرفت و مخاطب اصلی آن طبقات محروم جامعه بود و در مقایسه با دورۀ قبل تفاوت محسوسی وجود نداشت. در مرحله چهارم و در دهۀ هفتاد اتفاقات مهمی در عرصۀ داخلی و بین‌المللی رخ داد. جامعه پساانقلابی گذار از جامعه انقلابی به جامعه مصرفی بود. مفهوم سبک زندگی در‌کانون اصلیِ مطالعات علوم انسانی و اجتماعی قرار گرفت و مفاهیم و آثار بیشتری از زیمل در ایران ترجمه و تألیف شدند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the concepts, works and understanding of Simmelian in Iran

نویسنده [English]

  • ali yaghoobi

Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran

چکیده [English]

The main objective of this study is to examine the concepts, translations, and Simmelian reception in Iran. According to the findings, during the first period—coinciding with the establishment of the University of Tehran and the discipline of sociology—Simmel’s thought was not only overlooked in Iran but also lacked a serious position in Western contexts. In the second period, with the founding of the Institute for Social Research in 1958, Simmel occupied a marginal place within the dominant currents of Iranian sociology—namely, positivists and leftists—and a blurred image of him emerged in the academic sphere. The third period was marked by resistance against sociology in Iran, with the discipline primarily addressing the disadvantaged social classes, while no substantial difference from the preceding stage was observed. In the fourth period, during the 1990s, significant domestic and international developments took place. Post-revolutionary Iranian society transitioned from a revolutionary to a consumer society. Within this context, the concept of lifestyle came to occupy a central position in the humanities and social sciences, and more of Simmel’s works and concepts were translated and produced in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Genealogy
  • Iranian Sociology
  • Georg Simmel
  • Simmelian Reception
  • Historical Discontinuity
آقاجری، هاشم. (1393). مفهوم و پادمفهومها در نظام مقولهای کوزلک. گزارشی از همایش «تاریخ و علوم سیاسی». www.farhangemrooz.com
اجلالی، پرویز. (1400). کاربرد مفهوم «حیات ذهنی» گئورگ زیمل در جامعه‍شناسی شهری: ترابری شهری همچون نمونه، انجمن جامعه‌شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
ارشاد، فرهنگ. (1400). نگاهی به ایدۀ «غریبه«به‍عنوان یک سنخ اجتماعی در اندیشه زیمل: آیا خود زیمل هم یک غریبه بود؟. انجمن جامعه‌شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
اسماعیل‍نیا، محمود، کاظمی، عباس و صدیقی، عباس. (1398). موقعیت ناسازوار نخستین نهاد علوم اجتماعی در ایران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی از تأسیس تا انقلاب اسلامی. مطالعات جامعهشناختی، 26(2): 36-9. doi: 10.22059/jsr.2020.75857
اشرف، احمد. (1393). نقد و نظری در علوم انسانی و اجتماعی، مجموعه مقالات در مجله سخن (1346-1347)، تهران، نشر گستره.
امیدی، علی اکبر، سعیدی‌نژاد، حمیدرضا و بهشتی‌نیا، ادریس. (1401). جایگاه طبقه متوسط در ایران بعد از انقلاب اسلامی و چگونگی مشروعیت‌بخشی به ساختار حاکم (از سال 1357 تا 1392)، مجلس و راهبرد، 29(111)، 137-182. doi: 10.22034/mr.2022.4653.4542
بهارلویی، مریم و افراسیابی، حسن. (1400). عطش پول: نقش و معنای پول در زندگی روزمره از نگاه دانشجویان. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
حسن‍پور، آرش و محمودی، بهارک. (1401). تفسیر زیملی «در» در فیلم‍های «خانۀ پدری» و «آشغال‍های دوست داشتنی. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 18(1): 180-151. doi. 10.22034/jcsc.2020.122556.2107
جهاندیده، سینا. (1397). ترجمۀ آثار فروید و چرخش‍های گفتمان فرویدی در ایران، فصلنامه مترجم، 27(65). 23-13.
جهاندیده، سینا. (1403). اندیشه‌های ماکس وبر و جامعه‌شناسی ایرانی، گروه تلگرامی tabarshenasi Ketab، اردیبهشت 1403.
خانی، علیرضا و نوربخش، یونس. (1395). نگاه انتقادی به آرای گئورگ زیمل دربارۀ دین، نسبت میان دین و دینداری در جامعه‍شناسی صوری گئورگ زیمل. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 8(2): 35-48. Doi: 10.22034/mr.2022.4653.4542
دیلینی، تیم. (1387). نظریههای کلاسیک جامعهشناسی، ترجمۀ بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران، نشر نی، چاپ نهم.
ذکایی، محمدسیعد. (1401). آموزش مطالعات فرهنگی در ایران: موانع، تجربه‍ها و تجویز. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 15(3)، 29-1. https://doi.org/10.22035/jicr.2022.3055.3385
رضایی، امیر. (1393). شباهت تفکر زیمل با تفکر اسلامی/ هیچ‌گاه دین از جوامع بشری رخت نمی‌بندد. سایت خبرگزاری مهر، قابل‌دسترسی در سایت https://www.mehrnews.com/news/2322120
رونقی نوتاش، مهناز و صادقی، نهال. (1400). مدگرایی و تمایز اجتماعی در زندگی روزمره از دیدگاه زیمل. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
زیمل، جورج. (1399).  فلسفۀ پول زیمل. ترجمه جواد گنجی، صالح نجفی،  تهران، نشر مرکز، چاپ اول.
زیمل، جورج. (1372). کلان‌شهر و حیات ذهنی. ترجمه یوسف اباذری،  نامه علوم اجتماعی، دوره ششم، شماره سوم، جلد 2،  دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران. قابل دسترس در www.sid.ir.
زیمل، گئورگ. (1395). گزیده مقالات با مقدمه زیگفرید کراکاور، ترجمۀ شاپور بهیان. تهران، دنیای اقتصاد، چاپ اول.
سلیمانی، سمیه و گلچین، مسعود. (1400). پول به مثابۀ عامل ازخودبیگانگی: شیءوارگی در روابط اجتماعی ) بازخوانی انتقادی کتاب فلسفه پول زیمل(. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
شهریاری، مرضیه و نواح، عبدالرضا. (1400). آلترناتیوی از نمودها و واقعیتهای اجتماعی در اندیشه زیمل. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
صادقی‍فسایی، سهیلا و عرفان‍منش و ایمان. (1394). بازنمایی بحران معنا و خانواده در فیلم‍های گونزالس ایناریتو. مجله جهانی رسانه، 10(1): 72-57.
صادقی، علی اکبر و موسوی، سیدچمران. (1400). ارزیابی انتقادی نظریه کلان‌شهر و حیات ذهنی زیمل با توجه به وضعیت کنونی شهر تهران. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
صفری‍شالی، رضا و صارمی، غلامحسین و شمیعی، علی. (1400). غریبه و شکل‍گیری موقعیت سیاسی در ایران پساانقلابی فضای سایبر و انحطاط فاصله. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
طاهری‍کیا، حامد. (1400). صورت‌های اجتماعی و همبستگی اجتماعی در نظر جورج زیمل. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
طبیبی، حشمت‍الله. (1352). مبادی و اُصول جامعهشناسی، تهران، نشر اسلامیه، چاپ اول.
عباسی، خیام و حاتم‌پور، شبنم. (1401). شهر و رمان: مطالعه‌ای جامعه‌شناختی پیرامون شکل‌گیری رمان فارسی در فضای شهری ایران. مجله مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 12(43)، 32-2. doi: 10.30495/uss.2022.695110
عزیزی‌مهر، خیام. (1401). تحلیلی بر وضعیت طبقه متوسط در ایران پس از انقلاب. مجله مطالعات جامعهشناختی، 29(2)، 112-97. doi: 10.22059/jsr.2023.91520
عطایی زاده، مهدی. (1394). طبقات اجتماعی و سیاست‌های توسعه، مشهد، انتشارات آستان، چاپ اول.
عظیمی، رضا. (1400). رابطه تضاد زیملی و توسعه در ایران معاصر: با تأکید بر دوره قاجار. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل آن: جورج زیمل.
فریزبی، دیوید و سه‌‌یر، دِرِک. (1374). جامعه. ترجمۀ احمد تدین و شهین احمدی. تهران: نشر آران، چاپ اول.
قادری، صلاح الدین و صفری، کیهان. (1400). حیات کلان‌شهری و چالشهای آن در ایران امروز (بازخوانی انتقادی مقاله کلان‌شهر حیات ذهنی زیمل(. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
قزوینه، ژیلا. (1400). تحلیلی بر نظریه فلسفه پول جورج زیمل. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
کاظمی، عباس. (1387). بدون جامعه‍شناسی (جورج زیمل و مطالعات فرهنگی)، خردنامه همشهری، شماره 28.
کاظمی، عباس. (1394). زیمل پرسه‍زن خوابگرد زندگی روزمره، روزنامه اعتماد، سال سیزدهم، شماره 3469، قابل دسترسی در: https://www.etemadnewspaper.ir/1394/11/29/Main/PDF/13941129-3469-7-
6.pdf
کاظمی، عباس. (1398). امر روزمره در جامعۀ پساانقلابی. تهران، فرهنگ جاوید، چاپ پنجم.
کاظمی، عباس. (1401 الف). پرسهزنی و زندگی روزمره، تهران، فرهنگ جاوید، چاپ چهارم.
کاظمی، عباس. (1401 ب). سفر نظریهها، تهران، نشر اگر، چاپ اول.
کچویان، حسین و کریمی، جلیل. (1385). پوزیتیویسم و جامعه‍شناسی در ایران، نامه علوم اجتماعی، 28(2) 54-28.
کراکاور، زیگفرید. (1395). گئورگ زیمل، ترجمۀ شاپور بهیان. تهران، دنیای اقتصاد.
کوزلک، راینهارت. (1401). مقدمهای بر مفاهیم بنیادین تاریخی (تاریخ تحول مفهوم بحران)، ترجمۀ بهنام جودی، تهران، انتشارات گام نو، چاپ اول.
گورویج، ژرژ و مندراس، هانری. (1349). طرح مسائل جامعهشناسی امروز، ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران، پیام، چاپ پنجم.
لوین، دونالدان. (1373). جامعهشناسی در جستجوی کلاسیکها: مورد زیمل، «آیندۀ بنیانگذاران جامعهشناسی»، ترجمۀ غلام‍عباس توسلی، تهران، قومس، چاپ اول.
مسمی‍پرست، شهناز. (1393). ضعف نظری زیمل صحت ندارد، سایت فرهنگ امروز، قابل دسترسی در سایت https://www.farhangemrooz.com/news/17818 10/05/1403
نادری، مرضیه، قاسم‍زاده، سید علی و محسنی‍نیا، ناصر. (1400). مدرنیته و پیامدهای شهرنشینی در رمان رهش با تکیه بر آرای زیمل. انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.
نجاتی، سیدمحمود. (1400). جامعه‍شناسی فلسفی - االهیاتی دین گئورگ زیمل: جامعه‍شناسی دین زیملی چگونه به کار دین‍پژوهی در ایران می‍آید؟، انجمن جامعه شناسی ایران، سومین همایش سالیانه خوانش انتقادی جامعهشناسان کلاسیک و مسائل ایران: جورج زیمل.