جهانی شدن، فرهنگ جهانی و کجروی فرهنگی دکتر سید حسین سراج زاده* مینا بابایی**

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شماره48علوم اجتماعی بهار1389

چکیده

چکیده
فرایند جهانی شدن می تواند فرهنگ‌های سنتی را در معرض تهدید قرار دهد و موجب اشاعه ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگ جهانی یا غربی شود. این مسئله برای جامعه ایران که سه دهه قبل انقلابی را بر مبنای ارزش‌های اخلاقی دینی پشت سر گذاشته و داعیه ایجاد جامعه‌ای متمایز با فرهنگ مسلط جهانی داشته است بسیار پر اهمیت می‌باشد. شواهدی حاکی از آن است که گرایش به نقض هنجارهای معارض با ارزش‌های سنتی و دینی در بخش‌هایی از جامعه از جمله جوانان رو به افزایش بوده است. با توجه به اینکه روز به روز شمار بیشتری از افراد جامعه به خصوص جوانان در معرض فرایندهای جهانی شدن قرار می گیرند، پرسش‌های اصلی تحقیق این است که آیا قرار گرفتن در معرض فرایند جهانی شدن با گرایش به فرهنگ جهانی رابطه دارد؟ آیا کسانی که بیشتر در معرض فرایند جهانی شدن قرار دارند بیشتر هنجارهای سنتی و دینی را نقض می کنند و به اصطلاح "کجروی فرهنگی" بیشتری دارند؟
این پرسش‌ها با استفاده از داده‌های فراهم آمده از یک نمونه 376 نفری از دانشجویان دختر و پسر دانشگاه شهید بهشتی تهران در بهار سال 1386 مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که بین قرار گرفتن در معرض فرایند جهانی
شدن، با پذیرش فرهنگ جهانی رابطه نسبتا ضعیفی (466/
0gamma= ، 210/0kendalls tau=) وجود دارد. همچنین قرار گرفتن در معرض فرایند
جهانی شدن و کجروی فرهنگی نیز رابطه متوسطی (630/
0gamma= ، 313/0kendalls tau=) دارند اما بین پذیرش فرهنگ جهانی- غربی وکجروی فرهنگی رابطه نسبتاً قوی (837/0gamma= ، 474/0kendalls tau=) وجود دارد.
در بین ابعاد چهار گانه جهانی شدن فرهنگی، بر اساس مفهوم سازی برگر، پاسخگویان به ابعادی از فرهنگ جهانی که به اقتصاد بازار و حقوق شهروندی مربوط می شود گرایش بالا و به بُعدی که شامل زندگی به شیوه و سبک جهانی- غربی است، کمترین گرایش را داشتند. بنابراین می‌توان گفت که در ارتباط با فرهنگ جهانی باید بین عناصر عام و انسانی آن مثل اقتصاد بازار و حقوق شهروندی و جنبه‌های خاص و غربی آن تمایز قائل شد.
 

کلیدواژه‌ها


منابع

-   احدی، حسن. بررسی مسائل روانی- اجتماعی تهاجم فرهنگی بر نوجوانان و جوانان، نامه پژوهش، شماره 14 و 15، 1378.

-   انتظاری، اردشیر. "رابطه نگرش به غرب با تعلقات و گرایش‌های ساختی دانش آموزان کلاس‌های سوم و چهارم دبیر ستان‌های شهر تهران"،رساله کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، 1369.

-   پور غلام آرایی، زهرا. "بررسی علل گرایش‌ها و رفتار‌های خرده فرهنگی دختران نوجوان و عوامل موثر بر آن " رساله کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی، 1384.

-   جواهری ، فاطمه. "تغییر ارزش‌ها و وویدئو/ پژوهشی مقایسه‌ای و محدود در دو گروه از افراد ویدئو دارو فاقد ویدئو"، رساله کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، 1371.

-   سراج زاده، سید حسین؛ بابایی، مینا. "نقض هنجارهای فرهنگ رسمی و سنتی و دلالت‌های مقاومتی آن" نامه علوم اجتماعی، دوره 17، شماره 36: 187-153، 1388.

-   سراج زاده، سید حسین. "نیمه پنهان،گزارش نوجوانان شهر تهران از کجروی‌های اجتماعی و دلالت‌های آن برای مدیریت فرهنگی"، مجله علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، شماره 42-41، 1383.

-   سراج زاده، سید حسین؛ جواهری، فاطمه.بررسی گرایش‌های فرهنگی، اجتماعی و رفتارهای نابهنجار دانشجویان دانشگاه تهران، معاونت اجتماعی فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات وفناوری، 1383.

-   سلیمی، حسین. نظریه‌های گوناگون درباره جهانی شدن، تهران: سازمان تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) چاپ اول، 1384.

-   صارمی، نوذر امین. "خرده فرهنگ و جرم،بررسی خرده فرهنگ‌های دستگیر شدگان منکراتی"، رساله کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس، 1377.

-   صباغ پور، علی اصغر. "نگرش‌های مذهبی- سیاسی جوانان پسر 22-17و عوامل موثر بر شکل گیری نگرش سیاسی جوانان"، رساله کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی، 1373.

-   طالبان، محمدرضا. دینداری و بزهکاری در بین جوانان تهران، اداره آموزش و پرورش منطقه 5، 1378.

-   عبداللهی، الهه. بررسی جامعه شناختی والنتاین (Valentine) در میان جوانان شهر تهران، رساله کارشناسی ارشد دانشگاه الزهراء، 1384.

-   فرخی، علیرضا. بررسی عوامل موثر بر درجه تعلق به خرده فرهنگ جوانان در شهر تهران، رساله کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی، 1384.

-   قاسمی، وحید. سنخ شناسی دانشجویان بر مبنای پدیده روابط دوستانه دختر و پسر ، فصلنامه مطالعات جوانان، شماره 7، 1383.

-       گل محمدی، احمد. جهانی شدن فرهنگ،هویت، تهران: نشر نی:چاپ دوم، 1381.

-   ممتاز، فریده. انحرافات اجتماعی نظریه‌ها ود یدگاهها، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، 1381.

-   منطقی، مرتضی. "گروههای ضد فرهنگ در نگاهی دوباره" نامه پژوهش فصلنامه تحقیقات فرهنگی وزارت ارشاد اسلامی، پاییز و زمستان، 1378.

-   مهرعلی، حمیدرضا. "علل گرایش جوانان به گروههای نابهنجار موسیقی(رپ،هوی متال و...)"رساله کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی، 1376.

-   واترز، مالکوم. جهانی شدن، ترجمه مردانی گیوی،اسماعیل مریدی،سیاوش،تهران:نشر سازمان مدیریت صنعتی،چاپ اول، 1379.

-       ولد، جرج و دیگران. جرم شناسی نظری، مترجم علی شجاعی، تهران: انتشارات سمت، 1380.

روزنامه‌ها و جستجو‌های اینترتی:

-       روز‌نامه اعتماد. سال پنجم شماره 1377، 16 اردیبهشت، 1386.

-       فصلنامه حکومت اسلامی وابسته به دبیر خانه مجلس خبر گان رهبری (1383)، 29 شهریور.

-       خبرگزاری مهر. 30 مهر ماه، 1383.

-       روزنامه شرق. 27 شهریور، 1383.

-       روزنامه شرق. سال چهارم شماره 872 ، 12 خرداد، 1386.

-           Berger, Peter (2002) “The Cultural Dynamics of Globalization” in P. Berger, and S. Huntington (eds.) Many Globalization: Cultural Diversity in the Contemporary World, Oxford: OxfordUniversity Press.

-           Fitz Patrick, Tony (2001) Welfare Theory: An Introduction, London:palgrave Pilkington, Hilary, Elena Omel'chenko, Moya Flynn, Ul'iana Bliudina, and Elena Starkova (2002) Looking West? Cultural Globalization and Russian Youth Cultures, Pennsylvania: PennsylvaniaStateUniversity Press.

-           Siegel Larry and Joseph Senna (1997) Juvenile Delinquency, New York: West Publishing Company.