مکتب نوسازی متقدم و ریشه های تاریخی بحران منابع آب های زیرزمینی در ایران: بررسی تأثیر و عملکرد اصل چهار ترومن - علی احمد رفیعی راد- احمد محمدی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

: در درازنای تاریخ، ساکنان سرزمین نیمه خشک و کم باران ایران متناسب با وضعیت سرزمینی خود به شیوه­های متفاوت به بهره­برداری از منابع آب اقدام نموده­اند. لیکن در سده­ی اخیر با رواج الگوهای مکتب نوسازی، در شیوه­های بهره­برداری از منابع مذکور دگرگونی بنیادی به وجود آمده که این منابع را به طور چشمگیری دچار چالش نموده است.­ مقالۀ حاضر برآمده از چنین نگاهی، حفر چاههای عمیق و ترویج آن را در یکی از اولین برنامه­های گسترده نوسازی ایران- موسوم به اصل 4 ترومن (1349-1327)- بررسی می­نماید. مسئلة اصلی پژوهش حاضر جستجوی ریشه­های بحران آب و به عبارتی ریشه­های تغییر الگوی بهره­­برداری است که منجر به این بحران شده است.
روش تحقیق مورد استفاده بر اساس مطالعات کتابخانه­ای و بررسی اسناد و مدارک تاریخی با تاکید بر منابع و اسناد دست اول است. این اسناد عبارتند از: اسناد کتابخانه و آرشیو ملی ایران (مراکز تهران، اصفهان و کرمان)، کتاب «اسنادی از اصل 4 ترومن در ایران»، آرشیو اینترتی وزارت کشور امریکا­، آرشیو اینترنتی آژانس آمریکایی توسعه بین­المللی[1]، انتشارات و مکاتبات مربوط به اصل 4 و همچنین اسناد مؤسسات وابسته مانند دانشگاه یوتا.
بررسی جایگاه و مبانی نظری موضوع با تفکیکِ نقش، کنش و تاثیر سه دسته کنشگر متعامل در این فرایند(کارگزاران آمریکایی در مقام مروجان، تسهیل­گران و توسعه­گران رهیافت جدید؛ دولت و کارگزاران دولتی ایران؛ و مردمان عادی یا بهره­مندان از منابع اصل4) صورت می­گیرد. برآمده از یافته­های پژوهش می­توان گفت؛ اصل چهار ترومن با استفاده از روش­های مختلف آموزش و نهاد­سازی به صورت مستقیم و غیر­مستقیم در چهار مرحله(دوره­های ترجیح رویکرد نوسازانه برای بهره­برداری از منابع،عملیاتی نمودن برنامه­ها، تغییر اولویت از اجرا به نظارت و برنامه­ریزی، دوره پس از اتمام قرارداد)بر تکوین و تشدید وضعیت بحرانی آب­های زیرزمینی ایران موثر بوده است.
کلمات کلیدی: مکتب نوسازی متقدم، اصل چهار ترومن، نوسازی، چاه عمیق، منابع آب، بحران در منابع آب­ زیرزمینی.



[1]USAID (United States Agency for International Development )
آژانس مذکور، در سال 1961 و در دوران ریاست جمهوری کندی به منظور کمک به توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای جهان ایجاد شد و در سال 2009 به بعد رسماً با وزارت امورخارجه و وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا همکاری می­کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Early Modernization School and Historical Origins of the Groundwater Resources Crisis in Iran: The Impact and Practice of Truman's Point Four Program

نویسندگان [English]

  • Ali Ahmad Rafiee e rad 1
  • Ahmad Mohammadi 2
1 PhD Candidate, Allameh Tabataba'i University
2 PhD Candidate, Allameh Tabatab'i University
چکیده [English]

In the last century, with the proliferation of modernization school patterns, there has been a radical transformation in the methods of exploiting water resources, which has challenged these resources dramatically. The present paper examines the deep well drilling and its promotion in one of the Iran's first major modernization programs - the so-called Point Four Program  (1949-1970).  Here the main question is to look for the roots of the water crisis, in other words, the roots of the change in the pattern of water exploitation that led to this crisis.
The research method for the current paper is based on library studies and the examination of historical documents, with emphasis on first-hand documents and resources. These documents include the National Library and Archives of Iran, the “Documents from point four program in Iran”, the Internet Archive of the US Department of the Interior, the US Agency for International Development's Internet Archive, Publications and Correspondence Related to point four program as well as documents from affiliated institutions such as University of Utah