فضای هنجاری آموزش علوم اجتماعی در ایران (مطالعه موردی دانشگاه‌های دولتی تهران) - معصومه قاراخانی* سید آیت‌الله میرزایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شماره69-تابستان 94

چکیده

معصومه قاراخانی*
سید آیت‌الله میرزایی**
                                                             تاریخ دریافت: 10/7/93
                                                  تاریخ پذیرش: 15/12/93

چکیده
ضعف فضای هنجاری، یکی از جنبه‌های بحثانگیز اخلاق علم از جمله  علم اجتماعی در ایران است. دستیابی به فضای هنجاری مناسب برای توسعه علوم اجتماعی در ایران مستلزم شناخت و فهم این فضا در فرایند آموزش، پژوهش، نشر و کاربرد این علم است. این مقاله با تمرکز بر مساله‌مندی فضای هنجاری آموزش در ایران در پی آن است با استفاده از رویکرد کیفی و تحلیل و تفسیر مصاحبه‌های نیمه‌ساختمند بر پایه برداشت دانشجویان دکتری این رشته در دانشگاه‌های دولتی شهر تهران نیمرخ و روایتی از فضای هنجاری آموزش علوم اجتماعی در ایران ارائه دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، هنجار گریزی و رواج رفتارهای مغایر با استانداردهای علمی و دانشگاهی در فضای آموزش علوم اجتماعی به‌صورت فرایندی، رشد و  گسترش یافته است. سپس در فقدان واکنش کنشگران وفادار به ارزش‌ها و استانداردهای علم و اخلاق علم و سکوت و پذیرش آنان، روند «عادی‌سازی هنجارشکنی» با «امتناع تغییر» همسو شده است و درنتیجه عدم تبعیت از هنجارهای علمی به شکل «هنجارشکنی سیستماتیک» درآمده است. ساختار پشتیبان و تسهیل‌کننده این هنجارشکنی سیستمی، مرکب از «سیطره اقتدار اداریِ» همسو و همراستا با «استیلای سیاست بر فضای علم»، نهادهای علمی را عرصه «شکل‌گیری و بازتولید حلقه‌های قدرت و مکان‌های فرصت» نموده است. به‌گونه‌ای که قدرت و مدیریت متبوع قدرت در نهادهای علمی، فضا را بر حوزه معرفت و کاوشگران و اندیشمندان علم تنگ نموده‌اند. پیدایش چنین زمینه ساختاری به‌نوبه خود به دوام و قوام فضای هنجارشکنی و درنتیجه استمرار روند افول نفوذ و اقتدار علم دامن زده است. چنان‌که می‌توان ادعا کرد هنجارشکنی در فضای علم در چارچوب ساختار کنونی نظام علم در ایران، خصلتی کارکردی یافته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

فضای هنجاری آموزش علوم اجتماعی در ایران


منابع
    آذرنگ، عبدالحسین. (1393)، استادان و نااستادانم، تهران: نشر جهان کتاب، چاپ چهارم.
    فلیک، اوه .(1388)، درآمدی بر روش تحقیق کیفی، ترجمه:‌هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
    قاضی طباطبایی، محمود؛ ابوعلی ودادهیر. (1380)، «سوگیری هنجاری و اخلاقی در پژوهش‌های دانشگاهی: مطالعه تطبیقی امور مربوط به دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های ایران»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، شماره 180 و 181.
    قاراخانی، معصومه؛ سید آیت‌الله میرزایی .(1393)، «اخلاق علم در فضای آموزش علوم اجتماعی ایران»، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 21، شماره 1.
    قانعی راد، سید محمدامین. (1385 الف)، «وضعیت اجتماع علمی در رشته علوم اجتماعی»، نامه علوم اجتماعی، شماره 27.
    قانعی راد، سید محمدامین. (1385 ب)، «نقش تعاملات دانشجویان و اساتید در تکوین سرمایه اجتماعی دانشگاهی»، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره هفتم، شماره 1.
    قانعی راد، سید محمدامین؛ فریده قاضی‌پور .(1381)، «عوامل هنجاری و سازمانی مؤثر بر میزان بهره‌وری اعضای هیات علمی»، فصلنامه پژوهش فرهنگی، شماره 4.
    مرجایی، سید‌هادی .(1391)، بررسی وضعیت اخلاق علم در دانشگاه‌های دولتی، وابسته به وزارت علوم تحقیقات و فناوری ایران، موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.
    ودادهیر، ابوعلی؛ داریوش فرهود؛ محمد قاضی طباطبایی؛ غلامعباس توسلی. (1387)، «معیارهای رفتار اخلاقی در انجام کار علمی: (تأملی بر جامعه‌شناسی اخلاق علم – فناوری مرتن و رزنیک)»، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال سوم، شماره 3 و 4.
    معیدفر، سعید. (1384)، آسیب‌شناسی دانشجویان دانشگاه تهران، تهران: باشگاه دانشجویی دانشگاه تهران.
    میرزایی، سیدآیت‌الله و معصومه قاراخانی.(1393)، «اخلاق پژوهش در علوم اجتماعی ایران»، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره 15، شماره 2.
    میلز، سی رایت. (1370)، بینش جامعه‌شناختی: نقدی بر جامعه‌شناسی آمریکایی، ترجمه: عبدالمعبود انصاری، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    مولکی، مایکل .(1376)، علم و جامعه‌شناسی معرفت، ترجمه: حسین کچوییان، تهران: نشر نی.
    Auster, Carol.J. (2002). National Education Association, "Code of Ethics of the Education Profession." Retrieved from www.nea.org/aboutnea/code.html, تاریخ دسترسی 2013/10/4
    Bruhn, John. G. (2008). Value Dissonance and Ethics Failure in Academia: A causal Connection?,J Acad Ethics, 6.pp.17- 32. P17
    Meizlish, Deborah. (2005). Promoting Academic Integrity in the Classroom, The University of Michigan, CRLT Occasional Paper No. 20, Retrieved from         http://www.crlt.umich.edu/sites/default/files/resource_files/CRLT_no20.pdf,7/10/2013 تاریخ دسترسی
    Schulte, Laura.E. (2001 – 2002). Graduate education Faculty and student perceptions of the Ethical climate and its importance in the Retention of students. College student Retention, Vol. 3 (2),pp. 119 – 136.